Op het eerste gezicht lijkt het kopen van edelstenen op een avontuur met zeer onzekere afloop. Het aantal variëteiten is groot en de pijzen fluctueren enorm. Zo kan men een robijn kopen voor enkele tientallen guldens maar het is evenzeer mogelijk om een miljoen uit te geven. Toch is het wel mogelijk om enige algemene richtlijnen te geven. Over het algemeen wordt er uitgegaan van de veronderstelling dat kwaliteit het belangrijkst is. Het is daarom meestal verstandig om binnen het budget te zoeken naar de beste kwaliteit. Beter een kleine steen van hoge kwaliteit dan een grote van slechte kwaliteit. Dit laatste is vooral van belang als ook toekomstige waarde vermeerdering wordt nagestreefd. Natuurlijk kopen ook veel mensen edelstenen om hun verzameling aan te vullen. In dat geval kunnen heel andere eigenschappen van belang zijn. Zo zijn insluitsels of bepaalde behandelingen voor verzamelaars belangrijk.
Indien men de grenzen van het budget dreigt te overschrijden is het goed om eens aan alternatieven te denken. De meest bekende edelstenen, naast diamant, zijn smaragd, saffier en robijn. Deze bekende groep is al eeuwen bekend en wordt ook al generaties lang verzameld en gebruikt. Het gevolg is dat zij meestal duurder zijn dan minder bekende variëteiten. Veel mensen zijn verbaasd bij de ontdekking dat granaat, spinel, tanzaniet, etc. zeer fraaie stenen zijn die tegen een uiterst redelijke prijs gekocht kunnen worden.
Bij het kopen van edelstenen wordt meestal uitgegaan van de zogenaamde vier C's. Deze staan voor: colour, clarity, cut en carat weight. Dus kleur, transparantie, slijpsel en gewicht in caraat.
Van deze vier C's speelt de C van colour de grootste rol. Kleur is het centrale item bij het kopen van edelstenen. Bij veel mensen leeft het misverstand dat donkere kleuren duurder zijn dan lichtere. Dat is zeker niet altijd waar. Te donkere kleuren zijn niet goed, de stenen worden daardoor saai; er zit geen leven in. Bepaalde donkere saffieren, haast zwart, vertonen dit beeld. Waar men op moet letten is de helderheid van de kleur, rijke en levendige kleuren zijn belangrijk. Over het algemeen geldt voor de meeste variëteiten dat een duidelijke middenkleur die zeer intens en vol is de beste prijs oplevert. Gedempte kleuren en tussenkleuren zijn over het algemeen minder begeerd en dus goedkoper. Het komt regelmatig voor dat mensen juist op een dergelijk type steen vallen, daar is uiteraard niets op tegen. Men dient die steen te kopen waar men zich tot aangetrokken voelt. Wel is het van belang om rekening te houden met de eventuele verkoopbaarheid van dergelijke stenen. Het verdient zeker aanbeveling om stenen onder verschillende soorten licht te bekijken. Helder daglicht (noordelijk) wordt van oudsher gezien als ideaal. Theoretisch valt hier wellicht veel voor te zeggen, men mag natuurlijk niet uit het oog verliezen dat stenen die ook daadwerkelijk worden gezet en gedragen niet alleen worden gezien onder ideale licht condities. Daarom is het goed losse stenen ook te bekijken onder diverse vormen van kunstlicht.
Naast de kleur is helderheid, transparantie, van groot belang. Doorzichtige stenen zonder zichtbare gebreken zijn over het algemeen het duurst. Daarbij moet worden opgemerkt dat sommige edelstenen, bijvoorbeeld smaragd en rode toermalijn vrijwel niet zonder insluitingen gevonden worden. In sommige gevallen kunnen bepaalde inslutingen gewenst zijn omdat zij iets kunnen zeggen over de afkomst van de edelsteen. Het is duidelijk dat men grote stenen (boven de twee caraat) van perfecte kleur en zonder insluitingen moet wantrouwen. Te mooi om waar te zijn betekent in de praktijk meestal: niet waar (= niet natuurlijk). Behandelde stenen en synthesen zijn een met regelmaat terugkerend probleem. Ook hier geldt dat niet iedereen behoefte heeft aan een volledig natuurlijke steen. Behandelde stenen en synthesen kunnen bijzonder mooi zijn. Het is wel zo dat zij aanzienlijk lager zijn geprijsd (op enkele bijzondere synthesen na die speciaal door verzamelaars worden gezocht) dan natuurlijke stenen. Een handelaar zal de klant wijzen op het verschil. Het is dan aan de klant te kiezen voor een goedkope, maar fraaie, synthetische steen of een duurdere natuurlijke steen. Bij twijfel is het goed een edelsteenkundige te raadplegen; niet iedere juwelier is ook edelsteenkundige. Op deze website staan de namen van een aantal onafhankelijke edelsteenkundigen. Verder dienen wij nog melding te maken van edelstenen die juist om hun inslutingen worden gekocht. In dit verband kunnen genoemd worden: katogen en sterren. Voorbeelden van deze zogenaamde fenomeen-stenen zijn katoog-chrysoberyl, stersaffier, tijgeroog (kwarts) en stenen die van kleur wisselen naar gelang het type licht. Van deze laatste is vooral de alexandriet zeer beroemd. Deze steen is groen in het daglicht en wordt rood onder het licht van een gloeilamp. (synthetische korund wordt vaak aangeboden onder de naam alexandriet). Hieronder wordt in twee voetnoten nader ingegaan op stersaffier en katoog chrysoberyl.
De kwaliteit van het slijpsel is als derde belangrijk. Goed slijpsel kost niet veel meer maar brengt een enorme hoeveelheid extra schoonheid aan de steen. De bedoeling van het slijpen van edelstenen is het laten reflecteren van zoveel mogelijk licht. In een ideaal geval wordt het invallende licht geheel gereflecteerd. Indien men een edelsteen van boven af bekijkt, op de zogenaamde tafel van de steen, dan dient het licht regelmatig te worden gereflecteerd. Indien een steen smal en diep is blijven bepaalde delen donker. Daarentegen zorgt een breed ondiep slijpsel voor levenloze kleuren en ziet men een soort verwatering van kleur ontstaan op bepaalde delen van de steen. Het leren onderscheiden van kwaliteit op dit punt gaat het beste door het vergelijken van stenen. Enkele bekende slijpvormen zijn: ronde briljant (in verschillende soorten!), ovaal, smaragdslijpsel, vierkant, vierkant met afgeronde hoeken (cushion), princesse slijpsel, cabochon (geen facetten), peervormig, bootvormig (marquise, navette), triljantslijpsel, hartvormig slijpsel, radiant slijpsel, buff top (facetten aan de onderkant met een cabochon top).
De laatste factor is die van het gewicht. Edelstenen worden reeds lang verkocht op basis van gewicht. In de handel wordt daarvoor gebruik gemaakt van een speciale gewichtseenheid, caraat genaamd. (Niet te verwarren met de karaat die wordt gebruikt om het gehalte aan edele metalen aan te geven). De caraat is aan het begin van de twintigste eeuw gestandaardiseerd; het gewicht werd toen vastgesteld op 0,20 gram (een-vijfde gram). Daar de soortelijke massa verschillend is kan het voorkomen dat verschillende soorten edelsteen van één bepaalde maat een verschillend gewicht hebben. Met betrekking tot de prijs geldt over het algemeen dat zwaardere stenen duurder, want zeldzamer, zijn dan lichte. De meeste edelstenen worden aangeboden voor een bepaalde prijs per caraat. Als edelstenen te zwaar worden; dagelijks gebruik in een sieraad wordt dan gehinderd, kan de prijs lager komen te liggen.
Over het algemeen geldt dat het vaststellen van de prijs voor edelstenen gebeurt door het volgen van een aantal betrekkelijk simpele regels. Hoe mooier hoe duurder. Waarbij mooier een functie is van de hiervoor behandelde vier C's. Daarbij geldt ook hier dat schoonheid en waarde subjectieve factoren zijn. De individuele smaak is de beste leidraad. Wellicht met enige uitzondering de edelstenen die zuiver en alleen als investering worden gekocht. Daarvoor geldt dat verkoopbaarheid het belangrijkse criterium is. Overigens is het niet gemakkelijk om edelstenen te verkopen. Mensen die edelstenen willen gebruiken als vorm van belegging dienen zich terdege te informeren over de te volgen gang van zaken. Hier is onafhankelijk advies van groot belang. Niet alleen over de kwaliteit van de stenen maar ook over de te verwachten situatie op de markt.
Het is belangrijk om onderscheid te leren maken.
Het is dus niet verstandig te vragen wat de prijs is van een smaragd van 2
caraat. Zo'n smaragd kan worden gekocht tegen een zeer lage prijs en een zeer
hoge. Zoals hierboven reeds gezegd het gaat om de kwaliteit. Kwaliteit kan men
leren onderscheiden door te vergelijken. Vraag de handelaar om verschillende
kwaliteiten naast elkaar te tonen. Goede kleur is duur; perfecte kleur is zeer
duur. Helderheid kost geld en de kwaliteit van het slijpsel kost wellicht maar
een fractie meer maar levert veel additionele schoonheid op. De prijs per caraat
stijgt naarmate de steen zwaarder is. Deze factoren zijn met enige moeite
redelijk goed vast te stellen. Voor de meeste gevraagde variëteiten bestaat een
min of meer regelmatige markt. Maar elke variëteit heeft zijn eigen
prijskarakteristiek. Verder speelt ook de mode van het moment een rol. Daar veel
edelstenen afkomstig zijn uit landen met een gebrekkige infra-structuur en
politieke instabiliteit kan het voorkomen dat bepaalde edelstenen gedurende een
periode niet of nauwelijks voorhanden zijn. Enige tijd later kan het aanbod
enorm zijn; met alle gevolgen voor de prijs.
Bepaalde variëteiten zijn altijd
gemakkelijk verkrijgbaar en daarom relatief goedkoop. Ook zijn bepaalde kleuren
meer of minder gevraagd. De duurzaamheid kan ook een rol spelen. Zachtere
materialen zorgen eerder voor zichtbare slijtage en daarom zijn sommige stenen
betrekkelijk goedkoop. In een enkel geval kan het voorkomen dat prachtige stenen
door het publiek niet of nauwelijks worden opgemerkt. Deze zijn dan vaak voor
lage prijzen te koop. Hier ligt een prachtige gelegenheid voor de consument die
weet wat zij/hij wil en niet onder de indruk is van wat iedereen denkt en doet.
Soms wordt in de edelsteenhandel de volgende indeling gehanteerd:
Deze indeling betekent dat gesproken kan worden over vijf verschillende
prijsranges. Binnen elke prijsrange gelden dan weer de regels van de vier C's.
Daar prijzen contstant in beweging zijn is het niet doenlijk hier een prijslijst
te publiceren. Het is aan te bevelen om zich eerst goed te oriënteren. Ook kan
gebruik worden gemaakt van makelaars die op zoek gaan naar een bepaalde
edelsteen, binnen door de opdrachtgever aangegeven grenzen.
Om een idee te geven van wat onder de verschillende categorieën wordt bedoeld
volgt hier een bepaald niet uitputtende opsomming.
Deze bestaan uit robijn, saffier (beide varianten van korund) en smaragd (variant van beryl. Deze edelstenen hebben een grote rol gespeeld in de geschiedenis en zijn ook bij het publiek zeer bekend. Ook de zeldzaamheid speelt hier een belangrijke rol. De beschikbaarheid van goede kwaliteit is niet groot. In de handel komen veel behandelde stenen voor. De behandeling is meestal gericht op verbeteren, soms ook veranderen, van kleur. Sommige behandelingen zijn algemeen aanvaard, anderen niet. Per caraat kunnen deze edelstenen in prijs variëren van enkele honderden tot tienduizenden guldens.
Dit zijn populaire edelstenen die een sterk groeiend marktaandeel hebben. Te denken valt hierbij aan: tanzaniet, toermalijn, topaas, aquamarijn en de granaat variëteit tsavoriet. Deze stenen zijn soms te koop in standaardmaten. Ook zijn hele fraaie, grote, formaten te koop. Een goed gesorteerde handelaar kan meestal vele fraaie voorbeelden tonen. De prijzen die voor deze edelstenen betaald moeten worden liggen vaak zeer uiteen. Een redelijk goede kwaliteit kost ongeveer enkele honderden guldens per caraat. De top-kwaliteit kan wel enkele duizenden guldens per caraat kosten.
Vaak betreft het hier stenen die betrekkelijk zeldzaam zijn. De marktstructuur is vaak onregelmatig en gespecialiseerd. Wij denken dan vooral aan: zwarte opaal, jade, rose topaas, katoog chrysoberyl, alexandriet, verschillende kleuren in korund (fancy saffier) en de granaat variëteit demantoïd. Deze edelstenen zijn meestal duur. Alexandriet kan vele tienduizenden guldens per caraat kosten. De overigen zijn in een goede kwaliteit al snel vele honderden tot enkele duizenden guldens per caraat.
Deze stenen zijn vaak niet in grote hoeveelheden te koop. Daarom is het voor de (groot)handel niet altijd aantrekkelijk om ze in het assortiment op te nemen. Toch kunnen hier zeer fraaie edelstenen aangeboden worden. Voor de 'kenner' zijn hier mooie dingen te koop. Te denken valt bijvoorbeeld aand: zirkoon (niet zirconia), maansteen, morganiet (variëteit van beryl), sommige kleuren spinel. Vooral rode spinel is aan de prijs (enkele duizenden guldens per caraat) maar de meeste andere kunnen worden gekocht voor enkele honderden guldens per caraat.
In deze categorie komen heel mooie stenen voor. De verkrijgbaarheid is goed en de prijs/kwaliteit verhouding in veel opzichten uitstekend. Voorbeelden: de kwarts varianten amethyst, citrien, rookkwarts en ametrien, de rhodoliet en almandien granaat, blauwe topaas (meestal behandeld om de kleur te verbeteren), ioliet, andalusiet, kunziet en peridoot. Verder vallen onder deze categorie: lapis lazuli, turkoois, agaat. amber, nefriet, onyx en chrysopraas. Redelijk goede kwaliteit kan worden gekocht voor enkele tientallen tot enkele honderden guldens per caraat.
N.B. bij alle bovenstaande prijsindicaties is uitgegaan van een steen van een
caraat.
Verder geldt dat de prijs aanzienlijk hoger zal liggen indien sprake
is van speciale vormen en slijpsels, van sets en van paren (identieke)
edelstenen.
Zoals gezegd is het voor de aanstaande koper goed zich eerst uitgebreid te
oriënteren. Winkelen in de klassieke betekenis van het woord. Daarbij komt
onvermijdelijk naar voren dat edelstenen op veel verschillende plaatsen kunnen
worden gekocht. Daarbij komt het gevaar om de hoek kijken dat men appels en
peren als identiek gaat behandelen. Verder is de locatie van belang. Een
juwelier die naast juwelen ook losse edelstenen verkoopt en gevestigd is op een
A1 locatie zal vaak een hogere prijs hanteren dan een edelsteenhandelaar die op
een minder fraaie locatie is gehuisvest. Ook kunnen op beurzen edelstenen worden
gekocht. Het voordeel is dat men veel verschillende aanbieders bij elkaar treft,
het nadeel is soms dat men onder niet ideale omstandigheden moet kopen (verkeerd
licht, te druk om zich te concentreren).
Verder is het goed zich te bedenken
dat het onthouden van een bepaalde kleur iets is dat weinig mensen (ook
handelaars) kunnen. De meeste handelaars maken gebruik van een speciaal systeem
om over kleuren te kunnen communiceren of zij dragen speciale zogenaamde
'masterstones' bij zich als zij zelf gaan inkopen. Het probleem met kleur is dat
te veel variabelen daarop invloed kunnen uitoefenen. De kwaliteit en aard van
het licht, de achtergrond, de omgeving en het tijdstip hebben grote invloed.
Over het algemeen is het goed te kopen bij een handelaar die gespecialiseerd is in losse edelstenen. Ook sommige juweliers hebben een mooie collectie losse edelstenen. Vermijd echter diegenen die slechts enkele losse stenen kunnen aanbieden. Vraag de handelaar uitgebreid om advies en probeer zo veel mogelijk stenen te vergelijken. Over het algemeen is het verdacht te kopen bij die aanbieders die zeggen dat hun stenen meer waard zijn dan de verkoopprijs, die opmerken dat hun stenen duurder zijn omdat zij uit een bepaald land afkomstig zijn (soms is dit overigens wel waar voor een aantal traditionele en speciale stenen in het topsegment). Ook is het verdacht indien de handelaar een certificaat afgeeft waarop een veel hogere prijs staan vermeld dan de zojuist betaalde koopprijs. Verder is het van belang een edelsteen zelf te zien en zelf in handen te hebben. Ook via het internet kunnen edelstenen worden gekocht. Enige voorzichtigheid is hierbij geboden. Het is onmogelijk om via een beschrijving en een foto een goed beeld te krijgen van een edelsteen. Dit geldt vooral voor de duurdere soorten en variëteiten. Verder moet worden gelet op de achtergrond van de aanbieder. Het internet is een vrije marktprijs, iedereen kan goederen aanbieden. Voor de koper van duurdere edelstenen is het van belang te weten dat de aanbieden een gevestigd bedrijf heeft en waar dat is gevestigd. Garanties op papier zijn mooi maar als de verstrekker van die garantie onvindbaar is heeft het weinig zin.
De beste plaats voor het kopen van edelstenen is bij de gespecialiseerde aanbieder die een goede opleiding heeft genoten op het gebied van de edelsteenkunde (gemmologie). Als die aanbieder dan ook met plezier zijn assortiment laat zien en de tijd neemt om met de klant van gedachten te wisselen en zijn kennis met de klant te delen dan is in ieder geval aan een belangrijke voorwaarde voldaan. Voor de rest geldt: ontwikkel uw eigen smaak en kennis.
Deze saffieren (ook robijnen) vertonen een heldere ster met zes stralen (soms ook twaalf) in de bovenkant van de als cabochon geslepen steen. De ster ontstaat omdat het licht wordt gereflecteerd door kleine insluitingen. De prijs van deze soort stenen wordt vooral bepaald door de kwaliteit van de ster en de kleur van de steen. Een duidelijke en scherp afgetekende ster die te voorschijn komt op een steen met een aantrekkelijke en intense kleur. De stralen van de zes dienen even lang te zijn en recht; alle stralen van gelijke sterkte. Stersaffieren zijn niet zeldzaam maar mooie exemplaren komen niet zo vaak voor. Sterrobijnen zijn vaak semi-doorzichtig en vertonen toch een sterk afgetekende ster. Deze korunden worden in toenemende mate verzameld. In de handel komen ook veel synthesen voor.
Beryl kent een aantal zeer gezochte variëteiten. Bekend is de van kleur
veranderende alexandriet. Ook de katoog mag zich in grote belangstelling
verheugen. De katoog vertoont een goed te onderscheiden band licht die over de
gehele steen zichtbaar is en bij het draaien van de steen van de ene kant naar
de andere verschuift.
Verschillende kleuren komen voor: honingkleur tot
bruinachtig, appelgroen en goudkleurig. Deze kleuren zijn zeer begeerd.
Daarnaast is het belangrijk dat de steen beschikt over een goed zichtbaar oog.
De goede kwaliteit katoog vertoont het door velen begeerde 'melk en honing'
effect. Dit betekent dat bij het belichten met een goede lichtbron de ene kant
van de steen melkachtig wordt en de andere zijde goudkleurig blijft. Door de
steen te roteren verschuiven de verschillende kleuren. Chrysoberyl zonder katoog
komt ook voor. Deze steen is zeer fraai van kleur (honing-goud) en lijkt op de
kleur van gele korund, topaas en citrien.