Het Genootschap werd in 1949 opgericht door een aantal vooruitstrevende juweliers en goud- en zilversmeden. Op dat moment bestond het Engelse genootschap (FGA) weliswaar al maar de praktische toepassing van de theorie liet naar het oordeel van velen nog veel te wensen over. Daarom werd gestreefd naar het inrichten van een op praktisch onderzoek ingesteld laboratorium. Op een gegeven moment heeft de toenmalige “Federatie voor Goud en Zilver” het initiatief overgenomen en ontstond in Leiden het ‘Laboratorium voor onderzoek van edelstenen en paarlen’. De activiteiten van het Genootschap stonden vervolgens enkele jaren op een laag pitje. Bij de oprichting in 1949 werd statutair vastgelegd dat het Genootschap voor een beperkte periode, dertig jaar, zou bestaan.
Enkele jaren later bleek de situatie met betrekking tot de praktische kennis van met name gekleurde edelstenen nauwelijks verbeterd. Het gevolg was dat in 1981 een nieuwe vereniging werd opgericht (Vereniging Edelsteenkunde Nederland) met als doel het verzorgen van cursussen en een vakopleiding Edelsteenkunde. De gehanteerde lesformule, half praktijk en half theorie, sloeg bijzonder goed aan. De Vereniging heeft talloze cursussen georganiseerd en vele diploma’s afgegeven. In 1991 werd de Vereniging voortgezet onder de oude naam “Nederlandsch Genootschap voor Edelsteenkunde”.